Iskaashiga sii kobcaya ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Türkiga ayaa dhaliyay dhaliilo gudaha dalka ah, iyadoo qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo bulshada rayidka ah ay ku tilmaameen “mid hal dhinac faa’iido u leh Türkiye.” Si kastaba, dowladda Soomaaliya ayaa si cad u beenisay eedeymahaas, iyadoo ku adkeysatay in madaxbannaanida dalka iyo xuquuqda shacabka Soomaaliyeed aysan wax saamayn ah ku yeelan heshiisyada jira.
War-saxaafadeed rasmi ah oo la sii daayay Jimcihii ayaa ku soo beegmay xilli uu dalka ka taagan yahay xiisad siyaasadeed oo u dhaxeysa dowladda iyo mucaaradka, iyadoo la filayo doorashooyin muhiim ah dabayaaqada sanadkan.
Khabiir ku takhasusay arrimaha Soomaaliya oo la hadlay wargeyska Al-sharq Al-awsat ayaa sheegay in bayaanka dowladda uu ujeedkiisu ahaa in la xakameeyo suurtagalnimada khilaaf diblomaasiyadeed oo ka dhex dhasha Soomaaliya iyo Türkiga, oo uu ku tilmaamay xulafo istiraatiiji ah oo Muqdisho ay u baahan tahay. Wuxuu intaas ku daray in Ankara ay fahmi doonto xaaladda siyaasadeed ee taagan isla markaana sii wadi doonto joogitaankeeda Soomaaliya, maadaama ay dano istiraatiiji ah ku leedahay Geeska Afrika.
Iskaashiga labada dal ayaa u muuqda mid sii firfircoonaanaya, xilli ay jiraan muranno siyaasadeed oo gudaha ah iyo kadib aqoonsigii ay Israel u fidisay Somaliland bishii December.
Dowladda oo beenisay eedeymo
Wakaaladda Wararka Qaranka Soomaaliyeed ee SONNA ayaa soo werisay in ilo rasmi ah ay xaqiijiyeen in akoonno baraha bulshada ah ay faafiyeen warar sheegaya in dowladda Türkiga si gaar ah uga faa’iideysaneyso kheyraadka dabiiciga ah ee Soomaaliya, gaar ahaan shidaalka.
Hase yeeshee, ilo rasmi ah ayaa sheegay in eedeymahaasi yihiin kuwo aan sal lahayn, ayna qayb ka yihiin ololeyaal lagu marin-habaabinaayo shacabka laguna wiiqayo iskaashiga labada dal.
Sidoo kale, dowladda ayaa caddeysay in heshiiska wadajirka ah ee u dhexeeya shirkadda shidaalka ee Turkish Petroleum Corporation (TPAO) iyo Hay’adda Batroolka Soomaaliya uu si cad u dhigayo in kheyraadka dabiiciga ah ay leeyihiin shacabka Soomaaliyeed, howlaha sahamin iyo soo saaristuna ay ku socdaan si waafaqsan shuruucda qaranka iyo ilaalinta danaha madaxbannaanida dalka.
Mas’uuliyiin ka kala socday labada dhinac ayaa sidoo kale carrabka ku adkeeyay in iskaashiga tamarta uu ku dhisan yahay daahfurnaan, ixtiraam wadajir ah iyo dhowrista madaxbannaanida Soomaaliya.
Arrintan ayaa ku soo beegmeysa iyadoo markabka “Cagri Bey” uu 15-kii Febraayo ka ambabaxay Türkiga, kuna wajahnaa Soomaaliya si uu u bilaabo sahamin shidaal oo badda ah, taasoo qayb ka ah hirgelinta heshiisyada iskaashi dhaqaale iyo difaac ee ay kala saxiixdeen labada dowladood.
Siyaasad kala qeybsan
Falanqeeye siyaasadeed, Cabdulweli Beri, ayaa sheegay in dhaliilaha sheegaya in xiriirka Muqdisho iyo Ankara uu yahay “mid dhinac u janjeera” aysan ahayn kuwo cusub, balse ay hadda sii xoogeysanayaan sababo la xiriira xaaladda siyaasadeed iyo midda dhaqaale.
Wuxuu tilmaamay in heshiisyada la xiriira shidaalka, gaaska iyo macdanta ay mar walba xasaasi ka yihiin dalalka soo koraya, maadaama ay quseeyaan madaxbannaanida iyo mustaqbalka dhaqaalaha dalka. “Xaaladda Soomaaliya, aragti kasta oo muujinaysa in dhinac shisheeye uu heli karo saami weyn ama mudnaan muddo dheer ah, waxay si toos ah u dhalin kartaa walaac siyaasadeed,” ayuu yiri.
Beri wuxuu xusay in doodaha hadda socda ay ku soo beegmeen xilli dalka uu ku jiro kala qeybsanaan siyaasadeed oo ka horreysa doorashooyinka. “Mucaaradku wuxuu si dhow u eegaa heshiisyada istiraatiijiga ah ee ay dowladda gasho, gaar ahaan marka aan si buuxda loo shaacin faahfaahinta, taasoo abuuri karta meel bannaan oo ay buuxiyaan warar siyaasadaysan iyo shaki bulsho,” ayuu raaciyay.
Iskaashi sii fidaya
Iskaashiga Soomaaliya iyo Türkiye kuma koobna oo keliya tamarta. Sida ay sheegtay SONNA, 18-kii Febraayo Wasiirka Amniga Gudaha, Jen. Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil, ayaa qalab milatari oo loogu talagalay booliska qaranka kala wareegay safiirka Türkiga u fadhiya Soomaaliya.
Sidoo kale, 10-kii Febraayo, Hay’adda Isgaarsiinta Qaranka Soomaaliya ayaa heshiis is-afgarad ah la saxiixatay Hay’adda Teknolojiyadda Isgaarsiinta iyo Warfaafinta ee Türkiga si loo xoojiyo iskaashiga dhanka isgaarsiinta elektaroonigga ah.
28-kii Janaayo, Soomaaliya iyo Türkiga ayaa xusay 60 sano guuradii ka soo wareegtay markii la aasaasay xiriirkooda diblomaasiyadeed, munaasabad lagu qabtay Ankara.
Falanqeeyaha ayaa ku soo gabagabeeyay in Soomaaliya ay sii wadi doonto xoojinta iyo ilaalinta iskaashigan istiraatiijiga ah, isla markaana ay lagama maarmaan tahay in la bixiyo faahfaahin dheeraad ah si loo tirtiro eedeymaha taagan, isagoo intaas ku daray in Ankara ay u aragto Soomaaliya meel istiraatiiji ah oo muhiim u ah danaha ay ka leedahay Geeska Afrika.
