Iyadoo doorashooyinka guud ee Soomaaliya lagu wado inay qabsoomaan bartamaha sanadkan, diyaargarowga amniga iyo helitaanka is-afgarad siyaasadeed ayaa noqday qodobbada ugu muhiimsan ee lagu cabbirayo xaaladda dalka, taasoo Mahad Salaad ka dhigtay mid hormuud ka ah dadaallada lagu xasilinayo dalka ka hor codbixinta.
Mahad, oo ah Agaasimaha Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad Sugidda Qaranka (NISA), ayaa toddobaadyadii u dambeeyay isku daray wada-xaajood siyaasadeed iyo dib-u-habeyn amni, isaga oo xasilloonida ka dhigay shardi lama huraan u ah qabsoomidda doorashooyin hufan oo lagu kalsoonaan karo.
Agaasimaha NISA oo kulamo xasaasi ah la qaatay Farmaajo, Deni & Axmed Madoobe
Wadatashiyadiisa ayaa waxaa ka mid ahaa hoggaamiyeyaasha mucaaradka ee maamul-goboleedyada Puntland iyo Jubaland, sidoo kale Madaxweynihii hore ee Sheekh Shariif Sheekh Axmed iyo Ra’iisul Wasaareyaashii hore Maxamed Xuseen Rooble iyo Xasan Cali Kheyre.
Wadahadalladaasi waxay diiradda saareen yareynta khilaafaadka ka dhasha hannaanka doorashooyinka iyo ka hortagga in xiisadaha siyaasadeed isu beddelaan qalalaase amni.
Falanqeeyayaal ayaa ku dooday in isku-darka wada-hadalka iyo dib-u-habeynta amniga uu ka tarjumayo casharro laga bartay doorashooyinkii hore, halkaas oo khilaafaadka siyaasadeed ay sare u qaadi jireen xasillooni darrada. Khabiir ku takhasusay siyaasadda Soomaaliya, Maxamed Xamaad, ayaa sheegay in khatartu aysan ku koobnayn siyaasadda oo keliya balse ay taabaneyso dhaqaalaha dalka.
“Koritaanka iyo horumarka dhaqaalaha Soomaaliya waxay si toos ah ugu xiran yihiin midnimada qaranka,” ayuu yiri Xamaad.
“Haddii aan la helin is-afgarad iyo wada-shaqeyn hoggaamiyeyaasha dhexdeeda ah, dadaallada lagu soo jiidanayo maalgashiga iyo hagaajinta maamul-wanaagga waxay wajihi doonaan caqabado waaweyn.”
Dhanka kale, NISA ayaa hirgelisay tallaabooyin casriyeyn ah oo lagu xoojinayo ururinta xogaha sirdoonka, kor loogu qaadayo la socodka magaalooyinka, isla markaana lagu adkeynayo wada-shaqeynta hay’adaha kale ee amniga.
Mas’uuliyiin ayaa sheegay in nidaamyo kormeer oo la ballaariyay iyo farsamooyin digniin hore ah loogu talagalay in lagu fashiliyo qorshayaasha kooxaha xagjirka ah, lana sugo kaabayaal muhiim ah oo ku yaalla caasimadda Muqdishoiyo gobollada kale ee dalka.
Ilo-wareedyo amni ayaa tilmaamay in ilaalinta waddooyinka isku xira magaalooyinka iyo xarumaha ganacsiga ay mudnaan gaar ah leedahay inta lagu jiro xilliga doorashada, maadaama kooxaha hubeysan ay ka faa’iideysan karaan hubanti la’aanta siyaasadeed.
Saameynta arrintani kuma koobna gudaha dalka oo keliya. Kormeerayaal gobolka ah ayaa xusay in xasillooni ka hanaqaadda Muqdisho ay yareyso khataraha xuduudaha ka gudba, isla markaana taageerto ganacsiga iyo howlaha gargaarka bani’aadannimo ee dalalka deriska, gaar ahaan Kenya.
Sidoo kale, wada-shaqeyn la xoojiyay oo dhex marta hay’adaha amniga Soomaaliya iyo Kenya ayaa, sida ay falanqeeyayaal goboleedku sheegeen, horseeday hoos u dhac ku yimid weerarro lala xiriiriyo Al-Shabaab oo ka dhaca deegaannada xuduudaha, isla markaana abuurtay jawi deggan oo ku habboon mashaariicda iskaashiga labada dhinac.
Inkasta oo Soomaaliya ay weli wajahayso caqabado siyaasadeed iyo kuwo dhismeed, haddana kormeerayaashu waxay sheegayaan in habkan cusub uu muujinayo isku xirka qorsheynta amniga iyo wada-hadalka siyaasadeed.
“Dhisidda is-afgaradku ma aha ikhtiyaar; waa lama huraan si loo sugo amniga iyo soo kabashada dhaqaalaha,” ayuu mar kale yiri Xamaad.
Iyadoo jadwalka doorashooyinka uu sii dhowaanayo, indhaha ayaa ku sii jeeda in dib-u-habeynta joogtada ah ee waaxda amniga, oo ay weheliso wada-hadal siyaasadeed oo joogto ah, ay suurtagelin karto kala-guur nabdoon oo nidaamsan.
