Dowladda Imaaraadka Carabta ayaa billowday inay qalab iyo agab militari kala baxdo Soomaaliya, iyadoo saddex diyaaradood oo xamuul ah oo sida agabka dowladdaas ay Khamiistii ka duuleen Garoonka Caalamiga ah ee Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho, sida ay xaqiijiyeen ilo xog-ogaal ah oo la socda hawlgalkan.
Duulimaadyadan ayaa billow u ah tallaabo ballaaran oo Imaaraadku ku raranayo qalabkiisa caasimadda, kadib markii Golaha Wasiirrada ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya ay Isniintii laaleen heshiisyadii amni iyo kuwa difaac ee lala galay Imaaraadka. Ilo-wareedyadu waxay intaas ku dareen in la filayey laba diyaaradood oo kale inay Muqdisho yimaadaan Jimcihii shalay si loo soo gabagabeeyo hawlgalkan.
Mas’uuliyiinta dowladda Soomaaliya iyo kuwa duulista hawada ayaa sheegay in bixitaanka diyaaradaha ay ka dambeysay maalmo ay taagnayd xiisad la xiriirta habraacyada duulimaadka.
Hay’adaha Soomaaliya ayaa dalbaday dokumeentiyo, diiwaanka shixnadda (flight manifests), iyo oggolaansho rasmi ah ka hor inta aysan fasixin diyaaradaha. Mas’uuliyiinta Imaaraadka ayaa markii hore ka cago-jiiday awaamiirta, balse markii dambe way u hoggaansameen oo gudbiyeen waraaqihii loo baahnaa.
Bixitaankan ayaa imaanaya kadib markii Golaha Wasiirrada Soomaaliya ay u codeeyeen inay laalaan dhammaan heshiisyadii amniga, difaaca iyo iskaashiga ee la xiriiray dekedaha Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo. Dowladda ayaa tallaabadaas sabab uga dhigtay xadgudubyo culus oo lagu sameeyay madaxbannaanida Soomaaliya, midnimada qaranka iyo madaxbannaanida siyaasadeed ee dalka.
Muqdisho ayaa muddo dheer diidanayd heshiisyada amniga iyo kuwa ganacsiga ee ay maamul-goboleedyadu la galaan shuraakada shisheeye iyadoo aan oggolaansho laga haysan dowladda dhexe, gaar ahaan kuwa khuseeya dekedaha istiraatiijiga ah ee Somaliland, Puntland iyo Jubaland.
Mas’uuliyiinta Soomaaliya ayaa khilaafkan cusub la xiriiriyay baaritaan ay waddo Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda Soomaaliya, kaas oo ku aaddan eedeymo sheegaya in hawada iyo dhulka Soomaaliya loo adeegsaday si aan sharci ahayn dhaqdhaqaaqa Caydaruus Al-Zubaydi, hoggaamiyaha Golaha KMG ah ee Koonfurta Yemen (STC), kooxdaas oo ah gooni-u-goosato uu taageero Imaaraadku.
Isbahaysiga uu Sacuudigu hoggaamiyo ee ka dagaallama Yemen ayaa ku eedeeyay Al-Zubaydi inuu diiday awaamiirta ahaa inuu wada-hadal u tago Riyadh, beddelkeedna uu ciidamo u abaabulay dhanka Al-Dhaalica ee koonfur-galbeed Yemen. Afhayeenka Isbahaysiga, Janaraal Turki Al-Maaliki, ayaa markii dambe sheegay in Al-Zubaydi uu ka baxsaday magaalada Cadan isagoo sii maray badda, kadibna diyaarad kaga dhoofay gobolka, iyadoo Abu Dhabi ay u fududeysay inuu sii maro dhulka Soomaaliya.
Al-Maaliki ayaa sheegay in Al-Zubaydi iyo kaaliyeyaashiisu ay diyaarad raaceen “iyadoo ay kormeerayaan saraakiil Imaaraati ah.” Dhanka kale, kooxda STC ayaa beenisay sheegashadaas, iyagoo ku adkeysanaya in hoggaamiyahoodu uu weli ku sugan yahay Cadan.
Xumaanshiyaha xiriirka ayaa ku soo beegmaya xilli ay jirto xaalad diblomaasiyadeed oo cakiran. Bishii hore, Israa’iil ayaa noqotay dalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah u aqoonsada Somaliland inay tahay dal madax-bannaan, tallaabadaas oo Soomaaliya ay diiday. Warar soo baxay oo soo xiganaya mas’uuliyiin Israa’iiliyiin ah ayaa sheegay in Abu Dhabi ay gacan ka geysatay fududeynta arrintaas, taas oo sii xumeysay xiriirka Muqdisho iyo Imaaraadka.
Imaaraadka ayaa xiriir qoto dheer oo dhaqaale iyo mid amni la yeeshay Somaliland, waxaana ka mid ah maalgashi dhan $442 milyan oo ay shirkadda DP World ee fadhigeedu yahay Dubai ku horumarinayso dekedda Berbera. Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa Somaliland u aqoonsan qayb ka mid ah dhulkeeda caalamku aqoonsan yahay, waxayna dhowr jeer ka soo horjeesatay heshiisyada shisheeye ee aan oggolaanshaheeda la haysan.
Raritaanka muuqda ee qalabka Imaaraadka ee Muqdisho ayaa calaamad u ah sare u kac weyn oo ku yimid xiisadda iyo suurtagalnimada in Imaaraadku dib u habeyn ku sameeyo joogitaankiisa Soomaaliya, in kasta oo saameyntiisu ay weli xooggan tahay dhanka maamul-goboleedyada.
Mas’uuliyiinta Soomaaliya ayaa sheegay inay weli diyaar u yihiin iskaashi caalami ah, balse shuruuddu tahay in la dhowro midnimada, madaxbannaanida iyo dastuurka Soomaaliya — mowqifkaas oo hadda wajahaya imtixaan adag maadaama mid ka mid ah saaxiibada ugu saameynta badan ee Muqdisho uu dib u guranayo.
