Xiriirka milatari ee Soomaaliya iyo Turkiga ayaa galay marxalad cusub. Ankara waxay tan iyo 2017 tababar iyo qalab siinaysay ciidamada Soomaaliya, halka 2024 labada dal ay kala saxiixdeen heshiis difaac iyo iskaashi dhaqaale. Bishii Luulyo 2026, Baarlamaanka Turkiga wuxuu ansixiyay in ciidamada Turkiga joogitaankooda Soomaaliya loo kordhiyo laba sano oo kale, illaa July 2028.
Arrintan ayaa xasaasiyad gaar ah yeelanaysa xilli Soomaaliya ay weli ka jirto muran siyaasadeed oo ku saabsan muddo-xileedka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud. Wax-ka-beddelladii dastuurka ee 2024 waxay muddada madaxweynaha iyo baarlamaanka ka dhigeen shan sano, halka mucaaradka iyo dhinacyo kale ay diideen isbeddelkaas. EUAA waxay sheegtay in khilaafkani uu si weyn u kala qaybiyay siyaasadda Soomaaliya.
Madaxweyne Xasan Sheekh wuxuu ku doodayaa in wax-ka-beddelka dastuurka uu muddo-xileedkiisa gaarsiiyay 15 May 2027, halka mucaaradku ay ku doodayaan in muddo-xileedkiisii hore uu dhammaaday 15 May 2026. Sidaas darteed, sheegashada ah in madaxweynuhu yahay “madaxweyne muddo-xileedkiisu dhammaaday” waa mowqif siyaasadeed oo la isku hayo, mana aha xaqiiqo ay dhammaan dhinacyadu isku raacsan yihiin.
Halista ka dhalan karta
Haddii awood ciidan oo shisheeye, hub iyo tababar loo adeegsado khilaaf siyaasadeed oo gudaha ah, waxaa iman kara dhowr khatarood:
1. Siyaasadda oo milatariyeysan: Ciidamo loo dhisay dagaalka Al-Shabaab ayaa lagu eedeeyay in loo adeegsaday iska horimaadyo siyaasadeed. Mucaaradka Soomaaliya waxay ku eedeeyeen dowladda federaalka oo ay sheegeen inay badashay qorshihii ciidamada loo dhisay halka dowladda ay sheegtay inay la dagaallamayso kooxo hubeysan.
2. Turkiga oo lagu jiido dagaal gudaha ah: Warbixin 29 Sebtembar ah ayaa sheegtay in diyaarado F-16 oo Turki ah lagu eedeeyay duqeymo ka dhacay agagaarka Baydhabo xilli dagaal uu dhex marayay ciidamada federaalka iyo xoogag taageersan Laftagareen. Eedeymahaas si madax-bannaan looma xaqiijin dhammaantood.
3. Kalsoonida hay’adaha oo dhaawacanta: Haddii dhinacyada siyaasadda ay rumaystaan in hal dhinac haysto taageero milatari oo dibadeed, khilaafkii doorashada wuxuu isu beddeli karaa loollan hubeysan.
4. Kala-fogaanshaha dowlad-goboleedyada: Khilaafka Muqdisho iyo dowlad-goboleedyada qaarkood ayaa durba sii xumaaday. Waxaa la diiwaangeliyay iska horimaadyo iyo isku-dayo awood urursi oo ka dhacay Koonfur Galbeed iyo Puntland.
5. Madaxbannaanida go’aanka Soomaaliya: Haddii taageero militari oo dibadeed loo arko inay ku xiran tahay hal hoggaan siyaasadeed, waxaa dhalan kara su’aalo ku saabsan cidda dhab ahaan go’aaminaysa jihada amniga iyo siyaasadda dalka.
Gunaanad
Arrinta ugu weyn ee baaritaanku tilmaamayo ma aha in Turkigu xaqiijiyay inuu Xasan Sheekh ku sii hayo kursiga—taas caddeyn rasmi ah uma hayo xogta hadda la heli karo. Arrinta mudan in si qoto dheer loo baaro waa isku-dhaca laba xaaladood: awoodda milatari ee sii kordheysa ee Turkiga ee Soomaaliya iyo khilaaf siyaasadeed oo ku saabsan dastuurka, muddo-xileedka iyo doorashada.
Haddii awooddaas militari loo adeegsado dagaal siyaasadeed, khatartu waxay dhaafi kartaa Xasan Sheekh iyo mucaaradka; waxay saameyn kartaa midnimada Soomaaliya, xiriirka dowladda dhexe iyo dowlad-goboleedyada, iyo kalsoonida shacabka ee nidaamka doorashada.
